2 milyar dolar değerindeki AMS-2 sistemiyle, uzayda seyahat eden kozmik atomaltı parçacıklar hakkında veri kaydedilecek

Dünya yörüngesinde 360-380 km yükseltide yapımı süren Uluslararası uzay İstasyonuna (UUİ) kenetli Endeavour uzay mekiği, 90 santim çapında çok kuvvetli derin mıknatısı olan Alfa Manyetik Spektrometre (AMS-2) Dedektörünü istasyona yerleştirdi.

Karanlık madde-karşıt madde dahil evrende bilinmeyenleri araştıracak 2 milyar dolarlık aygıt, dün gece Endeavour astronotları ve robot kollarının yardımıyla UUİye takıldı.

600 bilim adamının görev aldığı AMS takımını Çinli Amerikalı atomaltı fizik mühendisi, MIT (Massachusetts Institute of Technology) profesörü Samuel Ting yönetiyor.

Uluslararası Uzay İstasyonuna (UUİ) yapılan 16 günlük sefer, 30 yıllık NASAnın uzay mekiği programının, sondan bir önceki uçuşu.

UUİ için özel önem taşıyan bazı parçalarla, 2 milyar dolarlık atomaltı parçacık fiziği detektörü de UUİye Endeavour tarafından taşındı. Nobel ödülü sahibi fizikçi Prof. Bill Gerstenmaierın da yönettiği uluslararası işbirliği projesi olan AMS-2nin geliştirilmesine, 16 ülkeden 60 laboratuvar ve yüzlerce bilim adamı katıldı.

AMS-2 PARÇACIK FİZİĞİ DEDEKTÖRÜ
UUİye robotik kolların da yardımıyla astronotlarca monte edilen yedi ton ağırlığındaki AMS-2, dev mıknatısı sayesinde geniş manyetik alan oluşturacak.

Uzayda seyahat eden kozmik atomaltı parçacıklar, rotaları bükülerek detektörlere yönlendirilirken 8 ayrı araçla bunlar hakkında veri kaydedilecek.

16 ülkeden yüzlerce bilim adamı, bu verileri inceleyerek, evrenin yapıtaşları, antimaddenin varlığının izleri gibi bilinmeyenlere ilişkin bulgular elde etmeye çalışacak. Bu veriler, evrendeki pulsarlar, gama ışını patlamaları ve daha önce isimlendirilmemiş çeşitli fenomenler hakkında bilgi de sağlayabilecek.

Evrende atomaltı parçacıkların belirlenmesine yönelik deneyler yeryüzünde de yapılabiliyor ancak bunun uzaydaki deneye göre birçok dezavantajı var. Parçacıkların bir bölümü yeryüzüne erişmeden atmosfer tarafından engellenebiliyor. Örneğin Cape Canaveral Kennedy Uzay Merkezindeki AMS, saniyede 400 parçacığı ölçerken, UUİdaki AMS-2, saniyede 25 bin parçacığı ölçebilecek.

Bu parçacıkların bilim adamlarına neler anlatacağına ilişkin beklentiler şöyle:

Bilim adamları, fiziğin bazı temel sorularına yanıt bulmayı umuyor. Örneğin Hubble Uzay Teleskopu ile ölçümü yapılan evrenin genişleme hızından yola çıkılarak, evrenin, yıldızlar, galaksiler gibi bilinen gözlemlenebilen maddelerinin, evrende olması gereken madde miktarının sadece altıda biri olduğu anlaşıldı. Bu da, görülemeyen, hissedilemeyen ve bu nedenle, ne olduğu bilinemediği için "karanlık madde" adı verilen ve evrenin, göremediğimiz, hissedemediğimiz halde aslında büyük bir çoğunluğunu kapsayan başka tür bir maddenin varlığına işaret ediyor.

AMS-2 ile, varlığı tahmin edilen kara maddenin izleri tespit edilmeye çalışılacak.

AMS-2 ile, anti-maddeye ilişkin bilgiler de toplanacak. Anti-madde, olağan maddenin yapısına benzeyen ancak ters elektrik ve manyetik özelliklere sahip olan madde türü. Evrenin ortaya çıktığı düşünülen "Büyük Patlama Teorisi"ne göre evrenin ilk anında madde ve anti-madde miktarları birbirine eşitti. Anti madde artık doğada gözlemlenmiyor.

AMS-2 ile yapılacak 10 yıllık gözlemlerde, anti-maddenin, evrenin gözlemlenebilen kesiminde artık varolup olmadığı belirlenebilecek.

AMS-2nin yönetici öğretim üyesi 75 yaşındaki Samuel Ting, 1976da J/? mezonu atomaltı parçacığı buluşuyla Nobel Fizik Ödülü almıştı.

KAPTAN PİLOT KELLY VE EŞİ MİLLETVEKİLİ GIFFORDS
Endeavora bakan görev denetim merkezi, mekiğin son görevinde "göbek kuşağında" fırlatılma sırasında sıcaklık yalıtımını sağlayan seramik karolarda hasarı saptayacak ve iki hafta içinde Yere emniyetli dönüşü sağlamaya çalışacak.

Uzay mekiklerinin sondan bir önceki olan bu seferden sonra Atlantisin temmuz seferiyle uzay mekikleri emekliye ayrılacak.

Endeavourun kaptan pilotluğunu astronot Mark Kelly yapıyor. Kellynin eşi olan ABD-Demokrat Parti Milletvekili Gabrielle Giffords, 8 Ocakta Arizona-Tucsonda altı kişiyi öldüren kişinin ateşiyle yaralanan 13 kişi arasındaydı.